zaterdag 7 april 2018

Beheer in Prinsenbos


Verslag zaterdag 7 april 2018

Vandaag is de laatste IVN praktijkles en zijn we te gast in het Drents Friese Wold (DFW), om precies te zijn het Prinsenbos. Herman Slot, boswachter/beheerder bij Staatsbosbeheer heeft ons afgelopen woensdagavond een lezing gegeven over het DFW waarin hij geschiedenis, visie, doelen en werkwijze heeft toegelicht. Nu zijn we ter plekke om e.e.a. met eigen ogen te zien en ervaren.

Het Prinsenbos heeft als doel Natuur. Tijdens de eerste stop vraagt Herman aan de groep: “Wat zie je en hoe interpreteer je dat?” Op deze vraag komen van diverse kanten verschillende antwoorden en vaak ook eigen getrokken conclusies. Algemeen: we zien open plekken, bomen die zijn gekapt of die spontaan zijn gevallen. Boomsoorten, inheems en uitheems.

Verder valt een aantal bomen op (fijnsparren) die er slecht zo niet bijna dood uitzien.
Dit schijnt te komen door de letterzetter. Deze vreet zich een weg tussen de bast en het hout, daar waar de boom groeit. De bast valt eraf en er is geen transport meer mogelijk van water en voeding. Resultaat is dat de boom dood gaat. Echter een dode boom is weer een voedingsbodem voor veel andere organismen.
Als bomen minder weerstand hebben zijn ze vatbaarder voor deze Letterzetter. Dus bijvoorbeeld als de condities veranderen, te droog, te arm etc.

Herman vertelt verder dat 95% van het bos in Nederland is aangeplant. Wat je wilt bereiken is variatie in soorten. Daarnaast verjonging wat inhoudt dat je licht moet creëren.
In de afgelopen 20 jaar is er dan ook al veel veranderd.
Variatie door aanplant van o.a. eiken. Ringen van bomen zodat ze langzaam doodgaan en nog lang een functie in het systeem kunnen hebben. Meer open plekken, variatie in licht, verandering bodem.

Tijdens één van de volgende stops vertelt hij over de vele vennen die hier voorkomen. Om deze te behouden zijn de bomen aan de rand van deze vennen weggekapt. Bomen verdampen namelijk het water waardoor deze vennen uiteindelijk droog zouden komen te staan. Als dit zou gebeuren zou je je kostbare planten en dieren kwijtraken. Daarom zijn de randen van de vennen tegenwoordig aangewezen als Natura 2000 habitat. Hierbij ligt de nadruk op Behoud.
Keuze die je kunt maken t.b.v. behoud is maaien en afvoeren (mechanisch), of je kunt grazers inzetten om de boel kort te houden.

Er is gekozen voor grazers omdat deze ook een andere functie hebben. Ze transporteren namelijk via hun vacht zaden, die elders in de omgeving weer worden “afgezet”.
Om de grazers volop de ruimte te geven in o.a. het bosomvormingsproces, zijn op veel plaatsen de rasters weggehaald. Grazers zijn echter een middel en geen doel. De verwachting is dan ook dat 95% van de dieren de komende jaren weer uit het gebied zal verdwijnen.
Aangezien het bos voor bescherming zorgt, is het verstandig om tussen de open plekken corridors/verbindingen te maken.
Daarnaast verschijnen op open plekken vaak bremstruiken. Deze trekken weer veel insecten aan.

We houden pauze een eind van de “gebaande” paden af. Guido ontdekt net op tijd een vogelnest met eitjes en schermt dit af. Dit leidt tot de vraag of we wel overal mogen komen zoals Herman eerder aangaf. Herman vertelt dat dit in principe wel mag. Maar gezien het nest dat we net daarvoor bijna vertrapten heeft de voorkeur natuurlijk toch de paden. Ervaring leert ook dat bijna alle bezoekers/recreanten gebruik maken van de bestaande paden. Slechts een enkeling waagt zich erbuiten. De voorheen in gebruik zijnde beheerpaden worden nu niet meer gebruikt. Deze laat SBB op natuurlijke wijze dichtgroeien.


Herman eindigt zijn excursie met een stukje uitleg over de Oude Willem, voormalig landbouwenclave midden in het DFW. Dit is zo’n 30 hectare groot en was voorheen een boerenbedrijf.

Er vindt al enige tijd een transitie plaats van landbouw naar natuur.
Alle elementen uit het Nationaal Park komen hier voor, bossen, graslanden, heides, nat en droog, loofbomen en naaldbomen. Alle geïsoleerde rasters zijn weggehaald waardoor er interactie plaatsvindt door de grazers. Er is/wordt geplagd, gegraven, sloten zijn/worden gedempt.


Volgens de kaart Gebiedsontwikkeling zal er een “volledig beekdalherstel plaatsvinden, waarbij het gebied Oude Willem als bovenloop en brongebied van de Vledder Aa wordt ontwikkeld. Verder wordt ingezet op herstel van de natuurlijke waterhuishouding en een geleidelijke landschappelijke overgang tussen het bos op de hogere gronden en de lagere open delen in Oude Willem. Recreatief gebruik van het natuurgebied is mogelijk door de aanleg van nieuwe struinpaden.”
Daarnaast is een deel van de voormalige boerenwoning bewust blijven staan om tot ruïne te worden.


Als afsluiting worden we nog uitgenodigd dit gebied vooral ook in andere seizoenen te komen bezoeken.

Verslag: Desiree Frederiks

woensdag 4 april 2018

Mens en landschap en beleid

Woensdagavond 4 april

De gastspreker van vanavond is Herman Slot, boswachter/beheerder bij Staatsbosbeheer bij  Nationaalpark de Drents Friese Wold. Zaterdag 7 April geeft hij ons aansluitend op deze lesavond over beheer een excursie in het prinsenbos(een gebied in het Drents Friese Wold).

Natuurmoment Wilma: 

Wilma heeft gekozen voor het thema vogels, en als zintuigelijke ervaring; luisteren. We krijgen een opname te horen die ze zelf heeft opgenomen, namelijk van vogels in de eiken op haar erf. Het fragment is van goede kwaliteit en ik luister aandachtig en doe af en toe mijn ogen dicht om me nog beter te kunnen focussen. Het fragment duurt een paar minuten en ik vind het moeilijk om er achter te komen welke vogel het is. Na het fragment vertelt Wilma dat het om  het geluid van een steenuil gaat. Leuk geluidsfragment en een geslaagd natuurmoment.

Natuurmoment Baukje: 

Baukje begint verrassend met dat ze langs een kunstgalerie is geweest en laat daar wat foto’s van zien, foto’s van een soort natuurkunst. Dan zegt ze dat het nepnieuws is en dat ze helemaal niet naar een kunst galerie geweest, maar dat ze deze mooie kunstwerken gewoon in de tuin heeft gevonden. Vervolgens laat ze mooie natuurkunst zien, in de vorm van oude bladeren etc.. Het is inderdaad prachtig om te zien, de nerf, de kleuren, de half vergane bladeren. Het is een soort kunst op zich. Leuke levendige presentatie vol verwondering en details.

Joop vertelt kort wat over een lezing waar hij heen geweest is. Hij is naar een lezing over de complexiteit van de bodem geweest van Marc Siepman. Joop is er door verwonderd en gegrepen. Een aanrader voor iedereen die meer over de bodem wil weten. Joop durft na het bijwonen van de lezing bijna niet meer te spitten in de tuin. 

Lezing Herman Slot. 

Herman vertelt vanavond specifiek over zijn werk als beheerder bij het Drents Friese Wold. Hij gaat ons het een en ander vertellen over de geschiedenis, werkwijze, visie, doelen etc..  Zo heeft het Drents Friese Wold meerderde eigenaren. De vier grote terreineigenaren zijn; Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, het Drents Landschap en de Maatschappij van weldadigheid.
Het Drents Friese Wold is groots en weids, het is in totaal 6000 hectare waarvan 4000 hectare in het bezit van Staatsbosbeheer is. Staatsbosbeheer zelf, is ontstaan in 1880. Toen men begon met het ontginnen van heide op grote schaal en het aanplanten van bos. Het bos vanaf 1910 is of stuifzandbos( vastleggen stuifzanden) of ontginningsbos (houtproductie). Je hebt in het bos nu te maken met twee generaties bos. Namelijk; de generatie van 1910-1930 (in deze periode is alles aangeplant) en generatie van 1974 (een zeer zware storm zorgde toen voor veel schade in de bossen en de kale plekken zijn toen opnieuw ingeplant).

De doelen vroeger waren stuifzand bedwingen en houtproductie. De doelen van nu zijn heel anders. Houtproductie in Nederland is ook helemaal niet winstgevend. De doelen van nu zijn: natuurherstel, recreatie, diversiteit in het bos brengen, minder productie meer natuur, het bos zoveel mogelijk de kringloop laten sluiten.

Het Drents Friese Wold is een Natura 2000 gebied. Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden op het grondgebied van de lidstaten van de Europese Unie. Dit levert ook een aantal knelpunten, instandhouding versus ontwikkeling. Soms staat het bos de Natura 2000 in de weg. Bomen kappen om verschillende redenen, om bepaalde natuurtypen te beschermen, bijvoorbeeld; vennen, stuifduinen, heide.

De komende jaren is  Staatsbosbeheer bezig met een grote waterloop reconstructie. Veel sloten en grote opvoersloten worden gedempt. Zodat het water weer op een natuurlijke manier uit het gebied kan lopen, in plaats van dat het vierentwintig uur na dat het regenwater is gevallen alweer voorbij Meppel is.

Vijf minutenpraatje Marie José; 

Het thema is wandelen. Marie José leest een stuk tekst voor uit het boek de drie podagristen. De drie schrijvers hadden in 1843 een voetreis gemaakt van Bad Bentheim naar Assen. Onderweg tekenden zij volksverhalen, dialectwoorden en andersoortige wetenswaardigheden op. Het is een vermakelijk stuk. Het schetst een mooi beeld van Drenthe zo’n 175 jaar geleden. Interessante paralellen met onze tijd. Grappige anekdotes over onder andere landschapsbeheer en het uiterlijk van het landschap. Mooi betoog en een leuk verhaal.

Na de pauze heeft Herman slot iets interactiefs voor ons voorbereid. Hij heeft een grote kaart van het Drents Friese Wold klaargelegd en diverse kaarten en mappen van het gebied. Hij doet een rondje vragen over wat voor ons natuurbeleving is. Dit levert leuke gesprekken en interessante inzichten op.

Ik vond het een leuke en interessante lezing en heb weer veel opgestoken. Zaterdag gaan we met Herman het Drents Friese Wold in. Leuk, nu al zin in!
Verslag Geert Huisman